Deze finfluencer beheerde geen cent, maar werd toch beboet

Wanneer wordt een finfluencer medepleger, en wat betekent dat voor ondernemingen die finfluencers inschakelen?

De AFM heeft een finfluencer beboet die zelf geen cent van beleggers beheerde. J. van den Brink bracht via haar website en Instagram beleggers aan bij Grinta Invest, een partij die zonder vergunning vermogen beheerde en in 2021 met het geld van beleggers verdween. De AFM legde Van den Brink in 2024 een boete op van € 195.000 en maakte die op 5 november 2026 openbaar. De rechtbank Rotterdam heeft de boete verlaagd tot € 142.500 en het besluit voor het overige in stand gelaten; er loopt hoger beroep.[1]

De zaak roept een vraag op die verder reikt dan Grinta-Invest: wanneer kan een finfluencer die een financieel product promoot zelf verantwoordelijk worden gehouden voor de overtreding van een ander, en wat betekent dat voor ondernemingen die finfluencers inschakelen? Bij crypto krijgt die vraag extra gewicht. De AFM wees er op 6 november 2026 op dat een cryptoactivum binnen enkele minuten kan worden gemaakt, maar dat wie het aan het publiek aanbiedt, aan de Europese cryptoverordening MiCAR moet voldoen.[2] Wie een nieuw token lanceert, zoekt bereik, en dat bereik hebben finfluencers.

Promotie is nog geen medeplegen

Wie tegen betaling reclame maakt voor een financiële onderneming, is daarmee nog geen overtreder van de regels die voor die onderneming gelden. Dat wordt een finfluencer pas als hij de overtreding medepleegt.[3] Daarvoor is volgens vaste rechtspraak een nauwe en bewuste samenwerking nodig, waarbij de bijdrage van de medepleger van voldoende gewicht is. Daarbij tellen alle omstandigheden samen.[4] De medepleger moet weten wat de onderneming doet. Hij hoeft niet te weten dat daarvoor een vergunning nodig is.[5]

Ook de AFM maakt dat onderscheid. Haar oordeel berust naar eigen zeggen niet op de enkele omstandigheid dat Van den Brink over Grinta schreef, een aanmeldlink plaatste of commissies ontving, maar op het geheel van haar gedragingen.[6] Dat de grens niet vanzelf spreekt, blijkt uit de procedure. De voorzieningenrechter vond het medeplegen in 2024 nog niet duidelijk: Grinta was al in overtreding voordat Van den Brink begon, en Van den Brink had geen leidende of sturende rol. De rechtbank liet het oordeel van de AFM in stand, maar verlaagde de boete onder meer omdat de AFM pas na enige tijd duidelijk maakte dat zij Van den Brink als medepleger zag.[7]

Ook zonder medeplegen is promotie niet vrij van regels. De regels over oneerlijke handelspraktijken gelden ook voor wie namens of voor een onderneming handelt, en betaalde promotie die niet als reclame herkenbaar is, kan misleidend zijn.[8] Gedupeerden kunnen op die grond schadevergoeding vorderen.[9]

Wat was dan uiteindelijk doorslaggevend?

Grinta beheerde zonder vergunning het vermogen van beleggers: een handelsrobot van Grinta belegde hun geld in CFD’s op valutakoersen, financiële instrumenten waarvoor in Nederland een vergunning nodig is.[10] Van den Brink had geen toegang tot het geld van beleggers en geen invloed op de transacties. De AFM baseerde het medeplegen op drie onderdelen.[11]

Het eerste onderdeel is een vaste afspraak. Op grond van een overeenkomst met Grinta moest Van den Brink zich maximaal inspannen om beleggers te werven, met een minimum van vijf beleggers per twaalf maanden. Het tweede onderdeel is de uitvoering van die afspraak. Van den Brink plaatste regelmatig wervende informatie, beantwoordde vragen van individuele beleggers en nam hun twijfels weg, trad op als aanspreekpunt voor Grinta en diende als aanmeldkanaal. Zonder tussenpersoon was aanmelden volgens de AFM praktisch niet mogelijk. Het derde onderdeel is kennis. Van den Brink wist dat Grinta zelfstandig met het geld van Nederlandse beleggers handelde en dat Grinta geen vergunning had; zij schreef zelf dat Grinta ‘ongereguleerd’ was.

De vergoeding woog mee, maar was niet doorslaggevend. Grinta betaalde Van den Brink 10% van elke inleg en een deel van het rendement, in totaal ongeveer € 195.000. De AFM gebruikte die provisie niet als zelfstandig argument voor medeplegen.[12] Het verdiende bedrag bepaalde wel de boete.

En bij crypto?

Bij crypto speelt dezelfde vraag, maar de verplichtingen van MiCAR rusten op de aanbieder. Wie een cryptoactivum zoals een memecoin aan het publiek aanbiedt, moet een rechtspersoon zijn en doorgaans een whitepaper opstellen, ten minste twintig werkdagen vóór publicatie bij de toezichthouder melden en publiceren. Anders dan een prospectus wordt een whitepaper niet vooraf goedgekeurd.[13] Zolang een verplicht whitepaper niet is gepubliceerd, mag geen reclame worden verspreid. Reclame moet als zodanig herkenbaar zijn, correct en duidelijk, en in lijn met het whitepaper, en moet vermelden dat de aanbieder als enige verantwoordelijk is voor de inhoud.[14] Wat een finfluencer in opdracht over een token plaatst, komt dus voor rekening van de aanbieder.

De whitepaperplicht vervalt onder meer bij een aanbieding aan minder dan 150 personen per lidstaat die voor eigen rekening handelen, of van ten hoogste € 1 miljoen over twaalf maanden; de eis van een rechtspersoon en de regels voor reclame blijven gelden. Die uitzonderingen vervallen als de aanbieder, of iemand die namens de aanbieder handelt, aankondigt dat toelating tot de handel zal worden aangevraagd. Volgens de Europese Commissie gaat het daarbij om een handelsplatform van een in de EU gevestigde dienstverlener.[15] Een betaalde finfluencer die zo’n notering aankondigt, kan daarmee bepalen of een whitepaper nodig is.

De reclameregels van MiCAR richten zich op de aanbieder, niet uitdrukkelijk op de finfluencer die voor de aanbieder reclame maakt. ESMA rekent promotie door influencers tot de risico’s die het huidige kader niet volledig dekt en heeft de Europese Commissie om strengere regels gevraagd.[16] Tot die tijd loopt het risico van de finfluencer langs andere wegen. Voldoet een lancering niet aan MiCAR, dan kan een betaalde finfluencer medepleger zijn; naar onze mening geldt daarvoor dezelfde maatstaf als bij Grinta. Dat dit bij crypto sneller het geval is, volgt uit de zaak niet. Wel komen dezelfde omstandigheden bij cryptolanceringen voor: wervingsafspraken, een vergoeding per koper en hulp bij de aankoop.

Daarnaast kan een finfluencer zelf een norm overtreden. Wie beroepsmatig cryptoactiva namens de aanbieder aan kopers op de markt brengt, kan een cryptoactivadienst verlenen waarvoor een vergunning nodig is.[17] En wie via sociale media een oordeel over een cryptoactivum geeft nadat hij er zelf een positie in heeft ingenomen, zonder dat belangenconflict te melden, kan zich schuldig maken aan marktmanipulatie, als het cryptoactivum tot de handel is toegelaten of toelating is aangevraagd.[18]

Vergoedingen: wat is wettelijk verboden?

Een vergoeding voor een finfluencer is niet als zodanig verboden, al noemt de AFM hoge provisies ‘een alarmbel’. Wel zou volgens de AFM voor Grinta een provisieverbod hebben gegolden als Grinta een vergunning had gehad; Grinta had dan helemaal geen provisie mogen uitkeren.[19] Voor een tokenaanbieder die een finfluencer betaalt, kent MiCAR geen vergelijkbaar verbod; wel moet de uiting als reclame herkenbaar zijn. Dat een vergoeding wettelijk is toegestaan, zegt overigens niets over de vraag of de samenwerking als geheel medeplegen oplevert; in de Grinta-zaak woog juist mee dat de vergoeding stijgt met wat beleggers inleggen.

Welke vragen spelen vóór een samenwerking?

Voor de onderneming gaat het om de vraag of het eigen aanbod aan de regels voldoet: is er een vergunning, of bij een token een rechtspersoon als aanbieder en een gemeld en gepubliceerd whitepaper of een uitzondering die van toepassing is? Daarnaast speelt welke rol de finfluencer feitelijk krijgt. Uit de Grinta-zaak blijkt dat vooral wervingsafspraken, individueel contact met beleggers en hulp bij aanmelding of aankoop gewicht krijgen, en onder MiCAR ook de vraag wie een notering aankondigt.

Voor de finfluencer gaat het om de vraag wie de aanbieder is en of die een vergunning heeft of een whitepaper heeft gemeld; de registers en waarschuwingen van de AFM en van ESMA zijn daarvoor openbaar. Daarnaast spelen de eigen rol, de manier van betalen en een eventuele eigen positie. Een eigen waarschuwing aan volgers verandert daar volgens de AFM weinig aan: dat Van den Brink beleggers op risico’s wees, deed niet af aan haar bijdrage.[20]

Contact

Heeft u vragen over een financieel instrument, de grens tussen promotie en medeplegen, of over de whitepaperplicht bij een lancering bij cryptoactivum? Neem contact met ons op.

[1] AFM, persbericht ‘€195.000 boete voor ‘finfluencer’ wegens samenwerken met illegale vermogensbeheerder Grinta Invest’, 5 november 2026, www.afm.nl/nl-nl/sector/actueel/2026/nov/mr-van-den-brink; AFM, ‘Actuele stand van zaken – boete Van den Brink’, update 8 september 2026; Rb. Rotterdam 31 augustus 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:15568.

[2]AFM, persbericht ‘Crypto lanceren is makkelijk geworden, voldoen aan de regels niet’, 6 november 2026, en de bijbehorende factsheet ‘AFM wijst op verplichtingen rondom het aanbieden van cryptoactiva aan het publiek’.

[3]Art. 5:1 lid 2 Awb.

[4]HR 2 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3474, r.o. 3.2.2; CBb 20 juli 2017, ECLI:NL:CBB:2017:315, r.o. 5.3; ABRvS 6 september 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2394.

[5]AFM, boetebesluit Van den Brink (openbare versie), 22 mei 2024, par. 9.2.3; AFM, beslissing op bezwaar Van den Brink, 12 november 2024, rn. 154-161.

[6]Boetebesluit, par. 9.2.4 (p. 78); beslissing op bezwaar, rn. 219 en 268.

[7]Vzr. Rb. Rotterdam 27 september 2024, zoals weergegeven in de beslissing op bezwaar, rn. 22 en 145-149; voor de uitspraak van de rechtbank: AFM, ‘Actuele stand van zaken’ (noot 1).

[8]Art. 6:193a lid 1 onder b, 6:193c en 6:193g onder k BW.

[9]Art. 6:193b lid 1 jo. 6:193j lid 2 BW.

[10]Art. 2:96 lid 1 jo. art. 1:1 Wft (definitie van ‘beheren van een individueel vermogen’).

[11]Boetebesluit, par. 9.2.1-9.2.3 (p. 71-78); beslissing op bezwaar, rn. 154-169.

[12]Boetebesluit, par. 9.2.4 (p. 78); beslissing op bezwaar, rn. 269.

[13]Art. 4 lid 1 en art. 8 lid 1, 3 en 5 Verordening (EU) 2023/1114 (MiCAR); voor het prospectus art. 3 en 20 Verordening (EU) 2017/1129.

[14]Art. 7 lid 1 en lid 2 MiCAR.

[15]Art. 4 lid 2 en lid 4 MiCAR; ESMA Q&A 2671 (antwoord van de Europese Commissie, bijgewerkt 21 mei 2026).

[16]ESMA, ‘ESMA calls for changes to make MiCA clearer, safer and ready for emerging services’, 30 september 2026 (reactie op de consultatie van de Europese Commissie, ESMA75-113276571-1721).

[17]Art. 3 lid 1 onder 22 (‘het plaatsen van cryptoactiva’) en art. 59 MiCAR; ESMA Q&A 2551 (antwoord van de Europese Commissie, bijgewerkt 18 februari 2026).

[18]Art. 86 lid 1 en art. 91 lid 3 onder c MiCAR.

[19]Boetebesluit, p. 79, met verwijzing naar art. 168a Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft.

[20]Art. 109 MiCAR (register van ESMA); AFM, verkenning finfluencers (december 2021), www.afm.nl/nl-nl/sector/actueel/2021/december/verkenning-finfluencers; boetebesluit, p. 79.